William Thomas Stead, Den Haag en de wereldvrede

Dit artikel gaat over een interessante publicatie, verschenen in 1899, onder de titel The United States of Europe on the Eve of the Parliament of Peace. Het was van de hand van de Britse journalist, pacifist en Europeaan ‘avant la lettre’, William Thomas Stead. Het is een reisverslag, geschreven aan de vooravond van de Eerste Vredesconferentie in Den Haag in 1899 (georganiseerd naar aanleiding van algehele ongerustheid over de toenemende bewapening in de wereld). Stead had hoge verwachtingen van deze conferentie, hij zag het als het mogelijk begin van een Verenigde Staten van Europa. Hij reisde door Europa om het internationale klimaat te peilen en vooraanstaande politici te spreken, wat niet altijd eenvoudig was. Hoogtepunt van de reis was zijn ontmoeting met de Russische tsaar, Nicolaas II, de initiatiefnemer van het overleg in Den Haag, de ‘emperor of peace’, zoals hij hem vol bewondering noemde in zijn verslag. Ook in latere jaren was Stead als modern journalist veel op pad; had hij in onze tijd geleefd dan zou hij waarschijnlijk veel hebben gevlogen en gemaild en een smartphone op zak hebben gehad. Stead moest het doen met stoomboten, telefoons, typemachines en zijn geliefde Kodak-camera. Daarmee heeft hij wel een interessante historische periode vastgelegd die in vele opzichten aan onze tijd doet denken, maar soms ook weer helemaal niet (denk aan Poetin die je beslist geen ‘emperor of peace’ kan noemen).

Verschenen in: De Negentiende Eeuw, juni 2005, 134-146.