World Peace in the Eyes of Bertha Von Suttner and Bertha Waszklevitz

Dagboeken kunnen verrassend informatief zijn, vandaar dat ik ze altijd graag gebruik in mijn onderzoek. Zo heeft de Oostenrijkse schrijfster en vredesactiviste Bertha von Suttner een interessant dagboek nagelaten over haar verblijf in Den Haag tijdens de Eerste Vredesconferentie (1899). Ze beschrijft de mensen die net als zij zeer bezorgd waren over de vrede in Europa, zij troffen elkaar in haar Haagse salon en vormden een hechte vriendenkring. Het was een gevarieerd gezelschap van journalisten, wetenschappers, schrijvers en kunstenaars, allen hadden hoge verwachtingen van het vredesoverleg. Maar het dagboek beschrijft ook wie juist géén deel uitmaakten van de vriendengroep en niets van de hele conferentie wilden weten. De ergernis spat soms van de bladzijden af. En de diepe teleurstelling over de uiteindelijk tegenvallende resultaten van de conferentie is nog vele jaren later goed invoelbaar (‘Koud, koud zijn alle harten’).

Von Suttners dagboek verscheen oorspronkelijk in het Duits en werd in het Nederlands vertaald onder de titel Den Haag en de Vredesconferentie. Het voorwoord was van de hand van Bertha Waszklevitz-van Schilfgaarde, een destijds bekende vredesactiviste die, zo kan uit haar persoonlijk archief worden afgeleid, heel andere idealen nastreefde dan Von Suttner. Een vergelijking tussen de twee Bertha’s brengt de verschillen duidelijk aan het licht en corrigeert wat ik aanvankelijk dacht, namelijk dat zij geestverwanten waren. Dat waren ze zeker niet. Wie hun foto’s bekijkt, zal dat ook niet verbazen.

Verschenen in: Women’s History. The Journal of the Women’s Network, Spring 2017, 25-31.